Święta Bożego Narodzenia to szczególny czas. Spotkamy się z rodziną przy wigilijnym stole, dzielimy się opłatkiem i przede wszystkim wspólnie kolędujemy. To właśnie kolędy nadają świętom magiczną moc i tworzą unikalną atmosferę w ten wyjątkowy czas. Wszyscy je znamy i śpiewamy. Jednak czy znamy ich historię?
Najstarsza polska kolęda Zdrow bądź, krolu anjelski powstała w 1424 roku. Początkowo pieśni bożonarodzeniowe tłumaczono na język polski z łaciny i ze śpiewników braci czeskich. Na przełomie XVII i XVIII wieku wzrosła ich popularność i przyjął się termin „kolęda”.
W polskiej kulturze zachowało się ponad 500 kolęd i pastorałek. Wśród nich znajdziemy m.in.:
W żłobie leży
Powstała w XVII lub XVIII wieku. Prawdopodobnie jej autorem jest ks. Piotr Skarga. Z kolei melodia nawiązuje do poloneza koronacyjnego Władysława IV Wazy. Kolęda składa się z czterech zwrotek razem z osobnymi refrenami. W strofie pierwszej jest pytanie o to, kto odwiedzi nowonarodzone Dziecię. W refrenie podmiot liryczny przywołuje pasterzy, aby przygrywali Panu Jezusowi. Druga strofa z refrenem zaprasza wszystkich ludzi, którzy pragną pocieszyć płaczącego w żłóbku Zbawiciela. W trzeciej zwrotce obecni przy dziecinie wysławiają Boga, który przyszedł na świat. Ostatnia zwrotka jest dialogiem, w którym Bóg potwierdza swoją miłość do ludzi, wyrażoną w Jego zstąpieniu na ziemię.
Cicha noc
To jedna z najpopularniejszych polskich kolęd. Przetłumaczona na około 300 języków. Po raz pierwszy została wykonana 24 grudnia 1818 roku w kościele św. Mikołaja w Oberndorfie w Austrii. Autorem słów był wikariusz tego kościoła ks. Joseph Mohr. Muzykę napisał organista Franz Xaver Gruber. Pierwszy rękopis tekstu jest datowany na 1816 rok. Obecnie znajduje się w Muzeum w Salzburgu, dokładnie tam, gdzie urodził się ks. Mohr.
Bóg się rodzi
Właściwie Pieśń o Narodzeniu Pańskim. Utwór autorstwa Franciszka Karpińskiego, często nazywany „królową kolęd”. Pieśń powstała w Dubiecku nad Sanem. Po raz pierwszy wykonano ją w 1792 roku w Starym Kościele Farnym w Białymstoku. Składa się z pięciu zwrotek, a każda z nich z ośmiu ośmiozgłoskowych wersów. Występują tam rymy dokładne, żeńskie i krzyżowe. Cechą charakterystyczną są liczne oksymorony np. blask ciemniej, wzgardzony okryty chwałą. Słowa kolędy podkreślają słowa z Ewangelii św. Jana „A Słowo Ciałem się stało i mieszkało między nami”. Piąta zwrotka rozpoczyna się słowami „Podnieś rękę, Boże Dziecię, Błogosław Ojczyznę miłą”, które nadają pieśni patriotycznego charakteru. Autorowi udało się połączyć wzniosłość z potocznością, co wyróżniało kolędę spośród innych ówczesnych pieśni. Początkowo kolęda śpiewana była na różne melodie. Obecnie utrzymywana jest w rytmie poloneza. Przypisywana bywa Karolowi Kurpińskiemu, lecz nie wyklucza się jej ludowego pochodzenia.
Lulajże, Jezuniu
Powstała prawdopodobnie w drugiej połowie XVII wieku. Ma charakter kołysanki. Najwcześniejsza zachowana wersja treści z 1705 roku znajduje się w Archiwum Archidiecezjalnym w Poznaniu. Pierwsza melodia różni się od współczesnej. Kolęda stanowiła inspirację dla wielu twórców m.in. Fryderyka Chopina, który wykorzystał jej motyw w środkowej części Scherzo h-moll op. 20, a także Jacka Kaczmarskiego, który wykorzystał cytat w utworze „Wigilia na Syberii”.
Oj, maluśki, maluśki
Polska pieśń pochodzenia góralskiego. Dokładne miejsce pochodzenia nie jest możliwe do ustalenia, ponieważ istnieje dużo wariantów tekstu. Pojawia się w XVIII – wiecznych rękopisach z klasztorów franciszkanek z Krakowa. Refren został dodany później. Istnieją jego dwie wersje: onomatopeiczna (Lili Lili Lili La) typowa dla kołysanki oraz słowna (Śpiewajmy i grajmy Mu, małemu, małemu) typowa dla pastorałki.
A jakie są Wasze ulubione kolędy??
